آرشیو دسته ها: اطلاع‌رسانی

عقلگرایی از دکارت تا ارسطو

این دوره خواهد کوشید تا اجمالاً سیر تکوین تفکر غربی از فلسفۀ افلاطونی-ارسطویی در یونان باستان (قرن سوم و چهارم قبل از میلاد) تا فلسفۀ عقلگرای مدرن (قرن هفدهم) را روایت کند. در نتیجه، این دوره در مدت زمانی کوتاه اندیشه‌های عمدۀ فلسفی در حدود ۲۰۰۰ سال از تاریخ بشری را در پیوستاری تحلیلی-مفهومی ترسیم کرده و نهایتاً نشان خواهد داد که اندیشۀ یونانی چگونه پس از گذر از فراز و نشیب‌های فکری قرون وسطی به دوران مدرن وارد شده است. این دوره در حقیقت مقدمه‌ای خواهد بود برای آشنایی با اندیشۀ مدرن، و در نتیجه خواهد کوشید تا برخی از جریانات موثر در شکل‌گیری اندیشۀ مدرن در قرن هفدهم میلادی را ردیابی و تحلیل نماید. با این وصف، دورۀ آموزشی «عقلگرایی: از ارسطو تا دکارت» طرح خود را از رسالۀ متافیزیک ارسطو آغاز خواهد کرد و پس از گذر از جریانات پساارسطویی در دوران انحطاط فرهنگی یونان (مانند رواقیان، نوفیثاغوریان، اپیکوریان و …) به گره‌گاه اندیشۀ یونانی و فلسفۀ مسیحی (یعنی متفکران نوافلاطونی، به ویژه افلوطین و فورفوریوس) وارد خواد شد و پس از آن با مرور کوتاهِ اندیشه‌های محوری قرون وسطی (به ویژه آراء سنت آگوستینوس و سنت توماس آکوئیناس) به نخستین بارقه‌های اندیشۀ مدرن نزد فرانسیس بیکن و توماس هابز خواهد پرداخت تا نهایتا با اشاره به اندیشه‌های دکارت، کار خود را به عنوان مقدمه‌ای برای ورود به فلسفۀ مدرن به پایان رساند و مهیای ورود به مبحث اصلی ترم آینده «پیشگامان عقل‌گرایی مدرن: دکارت و اسپینوزا» شود.

طول دوره ۸ جلسه است که از روز ۲۶ فروردین‌ماه ۱۳۹۵، پنج‌شنبه‌ها ساعت ۱۶ الی ۱۸ در محل در مرکز آموزش های تخصصی و جامعه محور انجمن جامعه شناسی ایران واقع در خیابان سیدجمال‌الدین اسدآبادی، کوچه ۶۳، پلاک ۲، طبقه دوم غربی برگزار خواهد شد. علاقه‌مندان می‌توانند جهت کسب اطلاعات بیشتر یا رزرو کلاس با ایمیل isa.ctc.1394@gmail.com  و یا از ۲۱ فروردین، بعدازظهرها با شماره ۸۸۶۰۲۶۹۲ تماس حاصل فرمایند.

photo_2016-03-23_00-21-54 (1)

انتشار چاپ دوم کتاب آگاهی و خودآگاهی در پدیدارشناسی روح

چاپ دوم کتاب آگاهی و خودآگاهی در پدیدارشناسی روح هگل توسط انتشارات روزبهان منتشر شد.

بخشی از مقدمۀ مولف بر چاپ دوم کتاب:

آغاز نگارش این کتاب به ۱۳۸۷ بازمی‌گردد و انتشار نخست آن در سال ۱۳۹۰ به همت انتشارات روزبهان ممکن شد. روشن است که در این سال‌ها تغییرات قابل توجهی در رویکرد من نسبت به هگل به طور عام و پدیدارشناسی روح به طور خاص رخ داده است. در مطالعۀ چندبارۀ این کتاب که بیشتر با هدف تدریس آن صورت گرفته، بارها ترغیب شدم که اثر را در اینجا و آنجا اصلاح کنم و افسوس خوردم که چرا فلان ایراد یا بهمان نکته را پیش از چاپ اثر ملاحظه نکردم. در این معنا، یک راه برای مواجهه با این تغییرات، بازنویسی کل کتاب بود که لاجرم منجر به جرح و تعدیل مطالب و افزایش قابل توجه حجم کتاب می‌شد و قطعاً، این کتاب دیگر آن کتاب نمی‌بود. اما پرسش اساسی این است که آیا این کتاب، در همین صورت فعلی، علی‌رغم برخی انتقاداتِ بعضاً وارد، همچنان قابل دفاع و انتشار است؟ اگر چنین باشد، من به خود اجازه می‌دهم با همان استدلالی که گی‌دوبور در پیشگفتارش بر چاپ سوم جامعۀ نمایش مطرح کرد، این کتاب را به همان صورت سابق حفظ کنم و اگر تغییری و انتقادی به محتوای آن به نظرم رسید، خارج از آن در قالب نقد عرضه کنم (برای نمونه، نگاه کنید به کتاب اخیرم، هگل : از متافیزیک به پدیدارشناسی، که در آن، انتقاداتی بر رویکرد سابقم در کتاب حاضر مطرح کرده‌ام). روشن است که مولف باید همواره از خود انتقاد کند و تن به تغییر بسپرد، اما این تغییر، آنگونه که شعارش این روزها به مد روز بدل شده است، به معنای پاک کردن گذشته نیست. در تفاسیر مورد انتقاد، حتی در همان ایرادات تایپی و چاپی، مازادی است که در عین حال که نباید به نحوی رمانتیک و نوستالژیک از آن فضیلت ساخت، همچنین نباید تلاش کرد تا آن را و آثارش را به طرزی وسواس‌گونه پاک و امحا کرد. برخی اشتباهات باید همچون داغی بر پیشانی سوژه باقی بمانند، داغی که البته نه وصله‌ای خارجی، بلکه برسازندۀ ماهیت سوژه در عرصۀ نمادین است. البته ماهیت مستقل یک اثر را نباید نادیده گرفت. اثر همچون کودکی که از والدینش جدا می‌شود، شخصیت و کارکردی مستقل می‌یابد و دست‌وپا زدن والدین برای سر به راه نشان دادن فرزند ناخلفشان، بیش از هر چیز دستمایۀ طنز اطرافیان و آشنایان می‌شود.

اثر حاضر همچنین تاکنون مورد انتقادات مختلفی قرار گرفته است که عمده‌ترین آنها محدود ماندن به تفاسیر و ترجمه‌های انگلیسی‌زبان پدیدارشناسی، ابتنای بیش از حد بر شرح استرن، و همچنین نامشخص بودن موضع نگارنده در برخی مقاطع کتاب است. پاسخ مختصری  که می‌توان در عین پذیرش برخی از این انتقادات به آنها داد، این است که این شرح در عین محدودیت در منابع که به محدود بودن دانش و زبان‌دانی نگارنده در زمان نگارش آن بازمی‌گردد، و همچنین در عین تشتت در موضعِ تفسیری‌اش، بازهم کوشیده است حتی‌الامکان طرحی پیوسته و منسجم از سیر تکوین دو بخش نخست کتاب پدیدارشناسی ارائه دهد و به زعم نگارنده، با نظر به سایر تفاسیر دستکم در این هدف توفیق یافته است. همچنین در این اثر ایرادات جزئی مختلفی وجود دارد که به دلایل فوق‌الذکر، به جز یکی دو مورد فاحش، هیچکدام را اصلاح نکرده‌ام. … همچنین لازم به ذکر است که رویکرد نگارنده در این سال‌ها در خصوص برخی معادل‌گذاری‌ها دچار تغییراتی شده است که در این خصوص نیز تنها به ذکر یک نمونه بسنده می‌کنم: در این کتاب در ازای اصطلاح  actual از معادل برون‌ذات استفاده شده است که از مخاطبان می‌خواهم همان معادل متداول «بالفعل» را در ازای آن، و در نتیجه، معادل «فعلیت» را در ازای «برون‌ذاتیت» قرار دهند.

در نهایت همانگونه که در انتهای پیشگفتار اثر حاضر نیز اظهار داشته‌ام، امید خود را، هرچند نه با آن شور و حدَّت گذشته، نسبت به نگارش جلد دومِ این اثر همچنان حفظ کرده‌ام که به مابقی سفر پدیدارشناسی (عقل، روح، دین و دانش مطلق) بپردازد. البته نباید فراموش کرد که امید، به واسطۀ سروکار داشتنش با امکان و بالقوگی، در عین حال که تحققِ امکان را وعده می‌دهد، خود می‌تواند به بهترین توجیه برای انفعال بدل شود.

محمدمهدی اردبیلی

دی‌ماه ۱۳۹۴
۱۴۲۸۸_J099G5TA

آغاز فلسفه از یونان

دوره تاریخ فلسفۀ غرب

ترم نخست: آغاز فلسفه از یونان

مدرس: دکتر محمدمهدی اردبیلی

آغاز دوره: اول بهمن‌ماه

طول دوره: ۷ جلسه

زمان: پنج‌شنبه‌ها ساعت ۱۴-۱۶
یونان خاستگاه فلسفه است و بی‌شک ریشۀ هر شکلی از تفکر، در معنای فلسفی آن، به یونان بازمی‌گردد. اما آنچه به عنوان فلسفۀ یونان شناخته می‌شود، در حقیقت دربردارندۀ طیف وسیعی از رویکردهای مختلف است که در سرتاسر تاریخ یونان باستان امتداد می‌یابد. دورۀ آموزشی فلسفۀ یونان می‌کوشد تا مروری، هرچند اجمالی، بر پیدایش، رشد و فرآیند تکوین «عقل یونانی» از نخستین بارقه‌هایش نزد پیشاسقراطیان تا دقایق پایانی‌اش نزد نوافلاطونیان داشته باشد.

این دوره در هفت جلسه برگزار خواهد شد. لازم به ذکر است که این دوره نخستین ترم از دورۀ آموزشی «تاریخ فلسفۀ غرب» است که تمرکز اصلی آن بر فلسفۀ مدرن خواهد بود. مباحث آموزشی این دوره به گونه‌ای صورت‌بندی شده است که پاسخگوی مخاطبان مبتدی و علاقه‌مندی باشد که می‌خواهند مطالعه‌ی فلسفه را از ابتدا آغاز کنند.

photo_2016-01-09_13-43-26

ما و هگل ۳

انتشار ویژه نامه «ما و هگل ۳» ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت

با آثار و مصاحبه هایی از دکتر محمدرضا بهشتی، دکتر احمد بستانی، دکتر محمدعلی مرادی، دکتر علی اصغر مروت، احمدرضا آزمون، مهسا اسدالله نژاد و سالور ملایری.

 

سخن سردبیر دفتر ماه:

همۀ راه‌ها به هگل ختم می‌شود. می‌توان هگل را نقطۀ اوج و تجلیِ اعلای فلسفه‌ی مدرن و ایدۀ مدرنیته دانست. در اندیشۀ هگل است که ایدۀ مدرن به والاترین و فراگیرترین شکل نظام‌مند خود دست می‌یابد و به همین دلیل است که منتقدان مدرنیته و فیلسوفان پست‌مدرن، برای تعین بخشیدن به فلسفه‌ی خود و صحه گذاشتن بر فاصله‌شان از اندیشه‌ی مدرن، ابتدا هگل را در مقام جامع و دربرگیرنده‌ی کل فلسفۀ مدرن مورد انتقاد و حمله قرار می‌دهند. متفکران مدرن، نهایتا باید نسبت در راستای روشن ساختن نسبت خود با هگل بکوشند و متفکران منتقد مدرنیته نیز باید بیش و پیش از هر متفکری، هگل را به عنوان «غول مدرن» مورد انتقاد و هجمه قرار دهند. این هجمه‌ها از همان نخستین سال‌های پس از مرگ هگل (توسط امثال نیچه و کی‌یرکه‌گور) آغاز شده و تا به امروز توسط منتقدان پست مدرن (دلوز، فوکو، دریدا و …) ادامه یافته است. در یک کلام هگل نمایندۀ «امر مدرن» است، چه نزد دوستانش، چه نزد دشمنانش.

حال پرسشی که شاید ربطی به «ما» پیدا کند این است که «ما» چگونه هگل را فهمیده‌ایم و با «کدام» هگل مواجه شده‌ایم؟ این پرسش، در سطحی عمیق‌تر نه تنها به هگل‌خوانی و هگل‌دانیِ ما، بلکه حتی به نوع مواجهه‌ی ما با عقل مدرن و به طور کلی مدرنیته بازمی‌گردد. در نتیجه، پرسش از «نسبت ما و هگل»، نه تنها پرسش از شیوه‌های تفسیر هگل در ایران است، بلکه چه بسا راهگشای فهم نسبت ما با عقل مدرن، با خود مدرنیته، با جهان پسامدرن، و حتی نسبت ما با خودمان به میانجیِ مدرنیته باشد.

در این راستا، ماهنامه‌ی اطلاعات حکمت و معرفت، تاکنون، دو ویژه‌نامه با موضوع نسبت «ما و هگل» منتشر کرده است که طبق وعده‌ای که در همان ابتدا داده شد، بنا بود شماره‌ی سوم و آخری هم داشته باشد. در این شماره آخر نیز به روال سابق، تمرکز ما معطوف به همین نسبت میان «ما و هگل» از جهات و جوانب مختلف است و در همین راستا مصاحبه‌ها و مقالات متعددی دربارۀ «نسبت ما و با هگل» گردآوری شده است. بر این اساس، ابتدا مصاحبه‌ای با دکتر محمدرضا بهشتی، هگل‌پژوه و استاد دانشگاه تهران، انجام شده است که در آن، به جنبه‌های مختلف این نسبت، تاریخچه‌ی هگل‌خوانیِ ما، امکان فهم ما نسبت به هگل و نهایتاً مساله‌ی امکان ترجمه پرداخته شده است. سپس مصاحبه‌ای با دکتر محمدعلی مرادی، دانش‌آموختۀ فلسفه از دانشگاه برلین، صورت گرفته است که این مصاحبه نیز از نسبت میان ما و هگل آغاز شده و به آسیب‌شناسی فلسفه‌خوانیِ ما و شیوه‌ی ترجمۀ آثار فلسفی منجر شده است. متن سوم، مقاله‌ای است از سالور ملایری که به کاربرد مفهوم خودآگاهی هگلی در شناخت و همچنین آسیب‌شناسیِ روشنفکری ایرانی (با تمرکز بر نمونۀ آخوندزاده) در ساحت ادبیات و فرهنگ پرداخته است. این مقاله بیش از آنکه به هگل بپردازد به «ما» اختصاص دارد و می‌توان در پرتو آن دستکم تلاشی برای بهره‌گیری از مفاهیم هگلی در بازخوانی و واکاویِ «ما» را مشاهده کرد.

بخش دوم این ویژه‌نامه اما کوشیده است تا، همانگونه که در بالا ذکر شد، فقط در سطح نسبت «ما و هگل» باقی نماند و به بحث از نسبت «ما با خودمان» به میانجی هگل وارد شود. روشن است که در این میان، یکی از نام‌هایی که احتمالاً به ذهن متبادر می‌شود، دکتر سیدجواد طباطبایی است. شهرت دکتر طباطبایی بیشتر به دلیل استفاده از روش‌های مدرن غربی در تامل و تاریخ‌نگاریِ اندیشه‌ی ایرانی و تکیه بر مبانی فلسفی، به ویژه هگل است. در نتیجه، این بخش شامل چهار متن در همین خصوص است که از یک سو، به ارزیابی و بررسی هگل‌پژوهیِ طباطبایی و از سوی دیگر به روش‌شناسی و تاریخ‌نگاریِ اندیشه، سیاست و فرهنگ ایرانی توسط ایشان می‌پردازد. در نتیجه متن چهارم این ویژه‌نامه به قلم احمدرضا آزمون به روش‌شناسی دکتر طباطبایی اختصاص دارد که تلاشی است برای بررسی و تحلیل برخی از مهمترین شاخصه‌های روش فکری ایشان. متن پنجم از مهسا اسدالله‌نژاد با نقد وجوه هگلیِ اندیشه‌های دکتر طباطبایی، بر تاثیرپذیری ایشان از هانری کُربن متمرکز شده و نهایتاً به نقد انسداد و مشکلات ناشی از این رویکرد می‌پردازد. متن ششم، اما مشخصاً به هگل‌پژوهی طباطبایی اختصاص دارد. دکتر علی‌اصغر مروت در این مقاله تلاش کرده است تا شرح و البته نقدی همه‌جانبه نسبت به درسگفتارهای ایشان در خصوص پدیدارشناسی روح به دست دهد و هگل‌پژوهی ایشان را مورد ارزیابی انتقادی قرار دهد و نهایتاً نشان دهد که تفسیر طباطبایی از هگل، تا چه حد قابل دفاع و تا چه میزان قابل انتقاد است. به دلیل ماهیت عمدتاً انتقادیِ مطالب، تلاش شد تا با خود دکتر طباطبایی نیز مصاحبه‌ای انجام شود که ایشان علی‌رغم تلاش‌های مکرر به دلیل کسالت از انجام آن امتناع ورزیدند. همچنین با وجود پیگیری‌های مکرر شرایط مصاحبه یا دریافت مطلب از شاگردان ایشان نیز فراهم نشد. به هر ترتیب، نهایتاً دکتر بستانی تقاضای ما را برای مصاحبه‌ای کوتاه پذیرفتند که این مصاحبه علاوه بر مسالۀ هگل‌پژوهی دکتر طباطبایی و همچنین بررسی نوع استعمال ایده‌های هگلی در تاریخ‌نگاری اندیشه و سیاست ایرانی، به پاسخ‌های دکتر بستانی به انتقادات مختلف مطرح شده در خصوص سایر وجوه اندیشۀ دکتر طباطبایی اختصاص یافت. به هر ترتیب، امید است که این سه ویژه‌نامه دستکم بر مواجهه‌ی ما با هگل و همچنین مواجهه‌ی ما با مدرنیته و فلسفۀ غربی به طور خاص، و مواجهه‌ی ما با خودمان از طریق آئینۀ «دیگری» به طور عام پرتوی بیافکند.

محمدمهدی اردبیلی

JELDE - 117

نقد و بررسی کتاب «فلسفۀ آلمانی: میراث ایدئالیسم»

به نقل از شهر کتاب:

در نیمه‌ی دوم قرن هجدهم، فلسفه‌ی آلمانی مدتی به جریان مسلط بر فلسفه‌ی اروپایی تبدیل شد. این جریان شیوه‌ی تفکر درباره‌ی طبیعت، دین، تاریخ بشر، سیاست و ساختار ذهن و همچنین نحوه‌ی تلقی انسان از خود را نه تنها در میان اروپاییان بلکه در میان مردم سراسر جهان تغییر داد. به تازگی کتاب «فلسفه‌ی آلمانی» نوشته‌ی تری پینکارد با ترجمه‌ی ندا قطرویی و به همت انتشارات ققنوس منتشر شده است که نویسنده در این کتاب غنی و جامع، تاریخ «آلمان» را با بررسی جریان‌ها و پیچیدگی‌های تفکر فلسفی شکوفنده‌اش در هم می‌آمیزد.

نشست هفتگی شهر کتاب در روز سه‌شنبه ۲۴ آذر ساعت ۱۶:۳۰ به نقد و بررسی کتاب «فلسفه‌ی آلمانی» اختصاص دارد که با حضور دکتر حمید طالب‌زاده، سیاوش جمادی، دکتر محمدمهدی اردبیلی و ندا قطرویی در مرکز فرهنگی شهر کتاب واقع در خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمد قصیر(بخارست)، نبش کوچه‌ی سوم برگزار می‌شود. ورود برای علاقه‌مندان آزاد است.

ادامه مطلب

1 2 3